Γράφει η 

Dr Τέσσα Χριστοδούλου PhD, CPsych,

Master Practitioner’s in Eating disorders and Obesity, Surrey, UK

Diploma in Management of Perinatal Depression, Reading, UK

Κλινική Νευροψυχολόγος

Τσιμισκή 100, Θεσσαλονίκη

Ολοένα και μεγαλύτερος αριθμός ειδικότερα γυναικών, μπορεί να παρουσιάσει μια δυσλειτουργική συμπεριφορά απέναντι στο φαγητό. Η ψυχογενής βουλιμία είναι ένα κλινικό σύνδρομο που μπορεί να εμφανιστεί είτε στην εφηβεία αλλά ακόμα και στην ενήλικη ζωή συνήθως μεταξύ 13-20 ετών με συχνότητα 1-3%. Η ψυχογενής βουλιμία είναι μια χρόνια διαταραχή και συνυπάρχει με άλλες ψυχικές διαταραχές όπως κατάθλιψη ή δυσθυμική διαταραχή, αγχώδεις διαταραχές όπως κοινωνική φοβία, ψύχωση, ιδεοψυχαναγκαστική καταναγκαστική διαταραχή, κατάχρηση και εξάρτηση ουσιών αλλά και διαταραχές της προσωπικότητας συνήθως μεταιχμιακής με ποσοστό από 2-50%.

            Τα κλινικά συμπτώματα της Ψυχογενούς Βουλιμίας είναι επανειλημμένα επεισόδια υπερφαγίας κατά τη διάρκεια των οποίων το άτομο δεν μπορεί να ελέγξει την ποσότητα του φαγητού που καταναλώνει και έτσι καταφεύγει σε αντισταθμιστικές μεθόδους όπως πρόκληση εμετού, χρήση καθαρτικών, διουρητικών ή υπερβολικής άσκησης ώστε να μην πάρει βάρος. Κατά τη διάρκεια των επεισοδίων υπερφαγίας τα άτομα καταναλώνουν κυρίως τροφές πλούσιες σε θερμιδική αξία. Τα άτομα νιώθουν ντροπή και ενοχές και κρύβουν τα επεισόδια αυτά τα οποία προκαλούνται από δυσφορία, διαπροσωπικά προβλήματα, έντονη πείνα ή αισθήματα αρνητικά ως προς το σχήμα ή και το μέγεθος του σώματος τους. Ο προκλητός εμετός είναι η πιο συχνή αντισταθμιστική συμπεριφορά και χρησιμοποιείται από το 90% ενώ η χρήση των καθαρτικών μεθόδων συναντάται στο 30% των ατόμων. Κύριο χαρακτηριστικό της ψυχογενούς βουλιμίας είναι η υπερβολική ενασχόληση με το σχήμα και το βάρος του σώματος το οποίο ελέγχεται κατά κάποιο τρόπο με τις παραπάνω αντισταθμιστικές μεθόδους ενώ οι διακυμάνσεις στο βάρος είναι συχνές. Συνήθως βέβαια το άτομο έχει φυσιολογικό βάρος ή λίγο παραπάνω από αυτό.

            Τα αίτια της ψυχογενούς βουλιμίας δεν είναι απολύτως γνωστά. Παρόλα αυτά η ανάπτυξη της διαταραχής οφείλεται σε μια πολυπαραγοντική δυσλειτουργία όπου εμπλέκονται ψυχολογικοί, φυσιολογικοί, αναπτυξιακοί και πολιτιστικοί παράγοντες. Πιο συγκεκριμένα, η χαμηλή αυτοεκτίμηση αλλά και η αδυναμία προσαρμογής και διαχείρισης αγχογόνων καταστάσεων και μεταβατικών περιόδων παίζουν καθοριστικό ρόλο. Επίσης έχουν κατηγορηθεί το αυξημένο βάρος κατά τη διάρκεια της παιδικής ηλικία και η φυσική ή σεξουαλική κακοποίηση. Η ψυχογενής βουλιμία βέβαια πολλές φορές μπορεί και να οφείλεται και σε μια γενετική προδιάθεση καθότι έχει βρεθεί αυξημένη εμφάνιση της διαταραχής ή άλλων μορφών ψυχοπαθολογίας σε πρώτου βαθμού συγγένειας των πασχόντων όπως διαταραχές της διάθεσης και κατάχρηση ουσιών και άλλες συγγενείς διαταραχές πρόσληψης τροφής ή ακόμα και της ίδιας. Τέλος νευροφυσιολογικά δεδομένα εμπλέκουν τον υποθάλαμο και κεντρικούς νευροδιαβιβαστές ως δυσλειτουργίες του εγκεφάλου που οδηγούν στην ανάπτυξη της βουλιμίας. 

            Οι στόχοι στη θεραπεία της ψυχογενούς βουλιμίας είναι η αποκατάσταση κατά κύριο λόγο της διατροφικής δυσλειτουργίας και η έλλειψη ισορροπίας που πλήττει τον μεταβολισμό. Επίσης πολύ σημαντικό ρόλο παίζει και η τροποποίηση της δυσλειτουργικής σκέψης, συμπεριφοράς και συναισθημάτων γύρω από το φαγητό κατά τέτοιο τρόπο ώστε να περιοριστούν και σταδιακά να εξαλειφθούν τα επεισόδια υπερφαγίας, η πρόκληση εμετού και η χρήση καθαρτικών καθώς και οι υπόλοιπες παθολογικές αντισταθμιστικές αντιδράσεις.

            Ο τρόπος αντιμετώπισης περιλαμβάνει συνήθως τη συμμετοχή ψυχολόγου, ψυχιάτρου, παθολόγου και κλινικού διαιτολόγου για την αντιμετώπιση της διαταραχής.

Σε ψυχοθεραπευτικό επίπεδο γίνεται αντιμετώπιση της συμπεριφοράς απέναντι στο φαγητό ενώ η παρόρμηση περιορίζεται με τεχνικές χαλάρωσης ενώ στο γνωστικό επίπεδο τα άτομα βοηθιούνται έτσι ώστε να διορθώσουν δυσλειτουργικές αντιλήψεις και συναισθήματα για να εισάγουν πιο θετικούς τρόπους και να αυξήσουν την ικανότητα τους να διαχειριστούν τις καταστάσεις αποτελεσματικά. Πιο συγκεκριμένα η Γνωστική Συμπεριφοριστική θεραπεία εκπαιδεύει το άτομο γύρω από τη διατροφή και τις συνέπειες των επεισοδίων υπερφαγίας αλλά και τις αντισταθμιστικές συμπεριφορές στον οργανισμό. Ο θεραπευτής ενθαρρύνει το άτομο να χρησιμοποιεί ημερολόγιο για να εντοπίσει τις δυσλειτουργικές σκέψεις και συναισθήματα.

Η οικογενειακή θεραπεία είναι εξίσου σημαντική προκειμένου να αντιμετωπιστούν τυχόν ενδοοικογενειακές διενέξεις οι οποίες οδηγούν στη δημιουργία σκέψεων και συμπεριφορών στα άτομα και καταφεύγουν στο φαγητό.

Η ομαδική θεραπεία ωφελεί επίσης το άτομο εφόσον συμμετέχει σε μια ομάδα προκειμένου να λάβει αλλά και να δώσει υποστήριξη και βοήθεια. Συνήθως η ομαδική ψυχοθεραπεία χρησιμοποιεί τεχνικές της Γνωστικής Συμπεριφoρική θεραπείας αυξάνοντας παράλληλα και την ψυχοκοινωνική υποστήριξη.

Τέλος η φαρμακευτική αγωγή συστήνεται ως υποστηρικτική θεραπεία στα αρχικά στάδια προκειμένου το άτομα να απαλλαγεί από συμπτώματα τα οποία το εμποδίζουν να συμμετάσχει σε κάποια ψυχοθεραπευτική παρέμβαση. Η πιο συνηθισμένη φαρμακευτική αγωγή είναι τα αντικαταθλιπτικά που ελαττώνουν τα επεισόδια υπερφαγίας και της πρόκλησης εμετού.