Στο τεύχος Δεκεμβρίου φιλοξενούμε στις σελίδες του «Είμαστε Γυναίκες» την κυρία Σοφία Νοητή, μουσικό, τραγουδίστρια και καθηγήτρια φωνητικής.

Πότε αρχίζουν τα πρώτα μουσικά σας ακούσματα?

Τα πρώτα μου μουσικά ακούσματα αρχίζουν από την παιδική μου ηλικία. Στο σπίτι μας ακούγαμε παραδοσιακή μουσική συνήθως, καθώς και Χατζιδάκι, Θεοδωράκη. Από κάποια παιδική μου φίλη η οποία έπαιζε πιάνο, σε ηλικία 13 ετών άκουσα για πρώτη φορά κλασική μουσική, Σοπέν! Γοητεύτηκα τόσο πολύ από την μουσική του, που ήθελα να μάθω πιάνο για να παίζω τα πρελούδιά του. Το πρελούδιό του, το Prelude in E-Minor (op.28 no. 4)  ήταν το αγαπημένο μου, που αργότερα ανακάλυψα ότι έμοιαζε εκπληκτικά με το Corcovado, ένα  brazilian jazz κομμάτι  του Antonio Carlos Jobim. Είχε μία θλίψη ονειρική και ρομαντική. Ενα κομμάτι γραμμένο για την μοναξιά. Επίσης, ένα κομμάτι που μου είχε κάνει μεγάλη εντύπωση, ήταν η γνωστή Πoλωνέζα του Σοπέν, Polonaise Op. 53 σε A flat major. Ήταν μια μουσική γεμάτη αισιοδοξία και χαρά. Με έκανε να νιώθω χαρούμενη, αλλά ταυτόχρονα, ανακάλυπτα μέσα μου την μουσική, σαν ένα μωρό που κυοφορούσα, χωρίς να το συνειδητοποιώ, και που είχε φτάσει η ώρα να γεννηθεί.

 Το όργανο που επιλέξατε να μάθετε ήταν η κιθάρα. Ήταν δική σας η επιλογή ή προέκυψε από το γεγονός ότι ακούγατε τον πατέρα σας να παίζει?

Ο πατέρας μου έπαιζε κιθάρα, μαντολίνο και τραγουδούσε. Ένα καλό πιάνο την δεκαετία του 70 ήταν ένα όργανο που κόστιζε ακριβά. Λόγω οικονομικών δυσκολιών λοιπόν, η επιθυμία μου αυτή να αποκτήσω ένα πιάνο, δεν έγινε πραγματικότητα παρά μόνο αρκετά χρόνια αργότερα. Φυσικά, ό, τι είχε να κάνει με μουσική, μου κέντριζε το ενδιαφέρον. Παρακολουθώντας την φίλη μου να παίζει πιάνο, έπιανα τις συγχορδίες μόνη μου και κάτι σκάρωνα. Απλά πράγματα όπως το «Χάρτινο το φεγγαράκι»...  Η κιθάρα ήταν ένα πιο φτηνό όργανο, ένα όργανο όπου δεν θα μπορούσα να παίξω Σοπέν, αλλά λίγο αργότερα, στην εφηβεία μου θα έπαιζα  Pink Floyd και Neil Young, υιοθετώντας το στυλ του. Έπαιζα κιθάρα, τραγουδούσα, και ταυτόχρονα έπαιζα φυσαρμόνικα, με την χαρακτηριστική βάση που την συγκρατεί μπροστά στο στόμα. Αποτελούσα, σχεδόν, ένα πολυφωνικό όργανο, έναν «άνθρωπο ορχήστρα»  και αυτό με έκανε, σίγουρα, ανεξάρτητη και ελεύθερη. Ήμουν η μουσικός του σχολείου και οι συμμαθητές μου ήταν το πρώτο μου κοινό. Αυτή ήταν η πρώτη μου εμπειρία, στο τι σημαίνει επαφή και επικοινωνία με το κοινό.

Αργότερα ξεκινάτε μαθήματα κλασικού τραγουδιού όπου πήρατε και το δίπλωμα σας από το Εθνικό Ωδείο. Νομίζετε ότι καλλιεργείται καλύτερα και σε βάθος η φωνή με τα μαθήματα κλασικού τραγουδιού? Το ρωτάω αυτό γιατί η επικρατούσα άποψη σχετικά με τις μουσικές σπουδές είναι ότι όποιος έχει διδαχτεί κλασική μουσική μετά μπορεί και παίζει τα πάντα. Ισχύει αυτό και το τραγούδι?

Εξαρτάται από τον δάσκαλο. Υπάρχουν δάσκαλοι που δεν γνωρίζουν άλλα είδη μουσικής, παρά μόνο το κλασικό ρεπερτόριο. Οι ασκήσεις που γίνονται στο κλασικό τραγούδι, είναι ασκήσεις που έχουν δημιουργηθεί ειδικά για να εξυπηρετούν τις απαιτήσεις των κλασικών συνθετών. Υπάρχουν τεχνικές που είναι 500 ετών προσαρμοσμένες στον κλασικό ήχο, και βοηθούν κάποιον να τραγουδά, με δεξιοτεχνία, σε ψηλές τονικότητες, και αυτό γιατί η φωνή σε αυτές τις περιοχές, έχει την δύναμη να καλύπτει ακόμα και μια συμφωνική ορχήστρα. Δεν μπορεί όμως ο καθένας να τραγουδήσει όπερα. Πρέπει από την φύση του να έχει πολύ δυνατή φωνή.

Αυτή η έλλειψη γνώσης των κλασικών δασκάλων σε σύγχρονα είδη μουσικής, απετέλεσε σοβαρό πρόβλημα. Τον 20^ο αιώνα αναπτύχθηκαν είδη, όπως: το μπλουζ, η τζαζ, το ροκ, η σόουλ, το R&B, η Ποπ. Όλα αυτά τα είδη, τα στυλ μουσικής, που προήλθαν ουσιαστικά από το γκόσπελ της μαύρης μουσικής, και είναι συνδυασμός της αφροαμερικάνικης ρυθμολογίας με την ευρωπαϊκή αρμονία, δεν μπορεί να τα υπηρετήσει ένας κλασικός δάσκαλος, αν δεν γνωρίζει μουσικούς και τραγουδιστές όλων αυτών των ρευμάτων της σύγχρονης μουσικής. Υπάρχουν παιδιά που τραγουδούν Whitney Houston με το ύφος ενός lieder του Schubert!

O κάθε δάσκαλος πρέπει έχει ιδέα για το τι σημαίνει τζαζ, μπλουζ, ροκ, το ιδίωμα της κάθε μουσικής. Το κάθε στυλ έχει την δυσκολία του και θέλει την καλλιέργεια του εις βάθος, και όχι μόνο το κλασικό τραγούδι. Ας πούμε, η Σάρα Βων (Sarah Vaughan) είναι μια τραγουδίστρια της τζαζ, αξεπέραστη, γιατί συνδύαζε την κλασική τεχνική με το ιδίωμα της τζαζ και το τζαζ πιάνο που έπαιζε. Όπως και στην ποπ αντίστοιχα, υπάρχει η Mariah Carey, η οποία έχει κλασικές σπουδές, γράφει η ίδια τα κομμάτια της, παίζει πιάνο, ενορχηστρώνει, και τραγουδά σε πλήρη έκταση. Είναι τραγουδίστρια υψηλής δεξιοτεχνίας, που ένας μαθητής τραγουδιού χρειάζεται χρόνια σπουδής για να τραγουδήσει, αυτά τα δύσκολα κομμάτια. Πάντα όμως, χρησιμοποιεί μοντέρνο και φυσικό ήχο, όπως δηλαδή ο φυσικός ήχος της ομιλίας, θα μπορούσαμε να πούμε, αλλά στην πλήρη έκταση της φωνής.

Η τζαζ είναι μία απαιτητική μουσική. Λόγω του αυτοσχεδιασμού, που είναι το στοιχείο που την χαρακτηρίζει, χρειάζεται κανείς να έχει μεγάλη έκταση, δεξιοτεχνία, ταχύτητα, ευελιξία. Το ίδιο το ρεπερτόριο καλλιεργεί την φωνή σε βάθος, αλλά πάντα όσον αφορά το συγκεκριμένο είδος.

Είναι δύο διαφορετικά πράγματα. Είναι θέμα στυλ. Το κάθε είδος μουσικής έχει δηλαδή το δικό του ιδίωμα. Δεν μπορεί κανείς να τραγουδήσει ας πούμε, ροκ η τζαζ με το κλασικό ιδίωμα και τεχνική. Υπάρχουν νέα παιδιά που κάνουν κλασικό τραγούδι και τραγουδούν ροκ κομμάτια με οπερατικό ύφος.

Αν ο δάσκαλος έχει περάσει από το κλασικό ρεπερτόριο, είναι ένα συν. Αλλά πρέπει να περάσει και από όλα τα άλλα είδη, αν θέλει να διδάξει, σοβαρά τα στυλ της μοντέρνας μουσικής.

Σήμερα διδάσκετε την τεχνική Speech Level Singing ή αλλιώς SLS. Θα μας πείτε δυο λόγια για το τι είναι αυτή η τεχνική και πως τη γνωρίσατε?

Βασικά, το Speech Level Singing, (SLS), το γνώρισα από μια φίλη η οποία σπούδαζε τραγούδι στο Λος Άντζελες. Μου μίλησε γι’ αυτήν με ενθουσιασμό! Μου είπε πως όλοι οι σταρς του Χόλιγουντ χρησιμοποιούν αυτήν την τεχνική κι έτσι αποφάσισα, να πάω στο L.A. και να ενταχθώ σε αυτόν τον οργανισμό ώστε να εκπαιδευτώ στην πιο διάσημη τεχνική στον κόσμο. Έμεινα λίγο καιρό εκεί, αλλά πολύ συχνά ταξιδεύω στην Ευρώπη για Master Classes, αφού η διδασκαλία είναι μια συνεχής άσκηση και εκπαίδευση. Πέρσι τον Οκτώβριο, ο Seth Riggs ο εμπνευστής και ιδρυτής του SLS, είχε έρθει στο Μιλάνο, και ήταν μια εμπειρία να βλέπεις για δεύτερη φορά αυτόν τον κολοσσό, τον γκουρού της φωνητικής να διδάσκει.

Το SLS  ουσιαστικά ειναι μια τεχνική 50 χρόνων, ξεκίνησε περίπου από την δεκαετία του 1960, και απευθύνεται σε όλα τη είδη μουσικής, και ειδικά της Σύγχρονης. Μεγάλα και διάσημα ονόματα της Μουσικής, του Μουσικού Θεάτρου, του Κινηματογράφου και της Τηλεόρασης, χρησιμοποιούν αυτήν την τεχνική, και έχουν τελειοποιήσει τις φωνητικές τους δεξιότητες έχοντας διδαχθεί το SLS, όπως οι:  Stevie Wonder, Michael Jackson, Ray Charles, Beyonce, Evanescence, Madonna, Prince, Kelly Clarkson, Barbra Streisand, Josh Groban, Natalie Cole, Michael Bolton, Janet Jackson, Luther Vandross, Ricky Martin, James Ingram, Diana Ross, Tina Turner, Brian Adams, Al Jarreau, Dee Dee Bridgewater, Jennifer Lopez.

 Το SLS έχει σαν στόχο, να λειτουργήσει σωστά ο φωνητικός μηχανισμός. Να ελευθερωθεί, δηλαδή, ο λάρυγγας από την πίεση των εξωτερικών μυών του λαιμού και να λειτουργήσουν οι φωνητικές χορδές σωστά, με αποτέλεσμα την πολυπόθητη, για όλους τους τραγουδιστές του κόσμου, «ελεύθερη φωνή»!  Ο ήχος προσαρμόζεται στο στυλ μέσα απο το ρεπερτόριο, και εξελίσσεται συν τω χρόνω.

Εγώ, ευτυχώς, είχα την τύχη να περάσω σχεδόν από όλα τα είδη της μουσικής. Από το κλασικό, μέχρι το ροκ, το μπλουζ και την τζαζ. Αυτός ο συνδυασμός μου δίνει την ευκολία να μεταγγίσω τις γνώσεις μου σε ανθρώπους, οποιασδήποτε ηλικίας, που ενδιαφέρονται για το τραγούδι, είτε ως χόμπι, είτε επαγγελματικά.

Είστε ένας άνθρωπος με πολλά χρόνια παρουσίας στο τραγούδι. Έχετε κάνει πολλές εμφανίσεις σε μουσικές σκηνές, έχετε συμμετάσχει σε διάφορους δίσκους και έχετε ένα προσωπικό δίσκο στο ενεργητικό σας με λαϊκά τραγούδια σε έθνικ – τζάζ ηχοχρώματα. Ποιος νομίζετε πως είναι ο βαθμός δυσκολίας να καταξιωθεί επαγγελματικά ένας καλλιτέχνης και να μπει και στον χώρο της δισκογραφίας?

Πρώτα απ’ όλα πρέπει να έχει αυτοπεποίθηση. Όχι με την έννοια του «ψώνιου», δηλαδή να νομίζει ότι δεν συγκρίνεται με κανέναν, ή να θεωρεί τους άλλους κατώτερούς του. Αλλά με την έννοια του να ξέρει ποιος είναι, να έχει το γνώθι σαυτόν, να γνωρίζει ποιες είναι οι δυνατότητες του, να έχει στόχο και όραμα, και φυσικά να έχει να κάνει μια καινούργια πρόταση. Αυτό ισχύει για τους καλλιτέχνες που αφιερώνουν χρόνο και χρήμα για την εξέλιξη τους, παίρνουν σοβαρά την μουσική και δουλεύουν πολύ για αυτήν.

Επίσης, ένα άλλο θέμα είναι να βρει κανείς έναν καλό μάνατζερ, έναν καλό παραγωγό που να τον πιστέψει. Είναι και θέμα τύχης ή συγκυριών. Να ταιριάξει αυτό που θέλεις να κάνεις με αυτό που θέλει ο κόσμος.

Δυστυχώς, η δισκογραφία, λόγω της οικονομικής και πολιτιστικής κρίσης προωθεί «falling stars» καλλιτέχνες, θα έλεγα, «πεφταστέρια» δηλαδή, που λάμπουν για λίγο στον ουρανό και μετά χάνονται. Στηρίζονται μόνο στην εμφάνιση. Δεν λέω, καλό είναι αυτό. Αλλά να πηγαίνουμε και βαθύτερα. Να δουλεύουμε και να εξελισσόμαστε ως καλλιτέχνες.  Να κοιτάμε την ίδια την μουσική, ακόμα και αν είμαστε διασκεδαστές. Γιατί ο κόσμος καταλαβαίνει. Αντιλαμβάνεται το αληθινό, την ψυχή, την δεξιοτεχνία. Πρέπει να υπάρχει αλήθεια στην διασκέδαση για την εκτόνωση του κόσμου. Είναι πολύ σημαντικό αυτό, είναι ψυχοθεραπεία. Γι’ αυτό, ό, τι και να τραγουδάμε, πρέπει να έχει επίπεδο και στόχο τον άνθρωπο και όχι το χρήμα. Η διασκέδαση και το θέαμα, πρέπει να έχουν το ίδιο υψηλό επίπεδο, όπως και η κάθε σημαντική μουσική. Να εντυπωσιάζουν μεν, αλλά όταν φεύγει ό κόσμος από εκεί, να αισθάνεται καλύτερος άνθρωπος, και όχι πως απλά εκτόνωσε την πίεση και το στρες της καθημερινής ζωής.

 Ποια είναι η γνώμη σας για την ποιότητα των τραγουδιών σήμερα?

Αυτό που λείπει από την δισκογραφία σήμερα, είναι το όραμα. Το να κοιτάς και να είσαι μπροστά από την εποχή σου, απαιτεί σύλληψη, ιδέα, ευφυΐα, ευαισθησία, αισθητική και άνοιγμα στην καινούργια σκέψη. Να ενδιαφέρεσαι για το καινούργιο, όχι, όμως, με την επιφανειακή έννοια. Δεν γράφονται αληθινά τραγούδια σήμερα. Μεγάλα τραγούδια, που να μιλάνε για την αλήθεια και όλα αυτά που απασχολούν τον καθημερινό άνθρωπο. Αντίθετα όλα είναι επιφανειακά. Τα ψυχικά τραγούδια, αυτά που μιλάνε στην ψυχή του κόσμου, μένουν στο συρτάρι, ή απευθύνονται σε κάποια μειονότητα ακροατών. Το θέμα είναι τι γίνεται, μαζικά.

 Είναι γνωστές οι αντιξοότητες στο επάγγελμα του τραγουδιστή ή του μουσικού γενικότερα. Θα ενθαρρύνατε τα νέα παιδιά να το ακολουθήσουν?

Η Μουσική είναι Ζωή. Είναι έμφυτη στον άνθρωπο. Κανονικά η μουσική θα έπρεπε να διδάσκεται στα σχολεία, σαν υποχρεωτικό μάθημα, με σοβαρότητα, και όχι με τον στείρο τρόπο που διδάσκεται σήμερα. Τα μουσικά γυμνάσια κάνουν εκπληκτική δουλειά! Βγαίνουν απίστευτα ταλέντα από εκεί. Στα σχολεία τα παιδιά μαθαίνουν που γράφεται το Ντο στο πεντάγραμμο, και πότε γεννήθηκε ο Μότσαρτ, χωρίς να έχουν ακούσει ποτέ την μουσική που συνέθετε και τι στοιχεία μετέφερε αυτή η μουσική. Δεν υπάρχουν πρακτικά παραδείγματα, και αναλύσεις του έργου μέσα από δίσκους ή προβολές μεγάλων ορχηστρών και σολίστ, τραγουδιστών, μουσικών, σε όλα τα είδη μουσικής. Μία πρόταση θα ήταν να μαθαίνουν το βοηθητικό πιάνο, ή έστω αρμόνιο, και να μαθαίνουν να τραγουδούν μελωδίες και θέματα από τους σημαντικότερους συνθέτες όλων των εποχών, σε παγκόσμια κλίμακα. Πάντα με ακρόαση και ανάλυση. Να είναι το μάθημα ενδιαφέρον και διασκεδαστικό. Να μην είναι βαρετό. Να προϊδεάσουν τα παιδιά για το τι είναι η τέχνη της Μουσικής και πόσο σημαντική είναι! Αλλά αυτό απαιτεί ειδική εκπαίδευση και για τους καθηγητές μουσικής στα σχολεία. Θέλει εκπαιδευτικό μουσικό σύστημα με σκέψη, πρόγραμμα και σοβαρότητα. Δεν γίνεται έτσι. Γι’ αυτό δεν υπάρχει μουσική παιδεία στην Ελλάδα. Τα παιδιά υφίστανται πλύση εγκεφάλου από αυτό που προβάλει το κάθε κανάλι, μουσικό η μη, χωρίς κρίση. Μετά, από  ειδική εκπαίδευση, θα μπορέσουν να διαλέξουν τι είναι αυτό που θέλουν να ακούν ως ακροατές, ή τι δρόμο θέλουν να ακολουθήσουν ως επαγγελματίες μουσικοί. Μόνο έτσι θα ανέβει το επίπεδο.

Τι είναι αυτό που θα θέλατε να κάνετε αλλά ακόμα δεν σας έχει δοθεί η ευκαιρία?

Να ταξιδέψω και να ακούσω μουσικές από άλλες χώρες. Να γνωρίσω καινούργιους πολιτισμούς. Να παίζουν οι μουσικοί κοντά μου, δίπλα μου, και να βιώνω την ενέργεια της μουσικής, το συναίσθημα και την κατάθεση της ψυχής τους, το πάθος τους, τον πόνο τους, την χαρά τους, το τελετουργικό τους. Έτσι, πιστεύω ότι θα πλουτίσω μέσα μου, βιωματικά, και θα ανοίξουν καινούργιοι δρόμοι στην μουσική μου, και την ψυχή μου. Η Αφρική και η Λατινική Αμερική αλλά και η Κίνα είναι τρεις προορισμοί που πιστεύω ότι μπορούν να αποτελέσουν πηγή έμπνευσης για ένα μουσικό. Με την μουσική ο άνθρωπος τρέφεται πνευματικά. Η μουσική πρέπει να ενώνει τους ανθρώπους και όχι να τους χωρίζει. Είναι ιερό πράγμα. Ο ένας θα πρέπει να βοηθά τον άλλον να ανέβει ένα σκαλί ψηλότερα και να εξυψωθεί!

Εμείς οι γυναίκες, οι μητέρες, οι καθηγήτριες… πρέπει να δώσουμε την ευκαιρία στα νέα παιδιά, να βρουν μέσα από την μουσική τον εαυτό τους και να ταξιδέψουν μαζί της στους διαδρόμους του χρόνου. Στο παρελθόν, στο σήμερα, στο μέλλον, και μέσα από την αγιότητα της να φωτίσουν την ψυχή τους!

Κυρία Νοητή σας ευχαριστούμε πολύ για τη συνέντευξη που δώσατε στο περιοδικό μας.

Σας ευχαριστώ πολύ, για αυτή την συνέντευξη. Είναι τιμή μου.